Volgens sommigen zou het zelfs gezond zijn. En dan gaat het meestal over rode wijn. Helaas voor de liefhebbers van Malbec en voor de gezondheidsfreaks die al bijna richting wijn-rayon vertrokken: het klopt niet. Ook al drink je af en toe eens graag een pintje of een glaasje Merlot, het is goed om weten dat geen enkele vorm of hoeveelheid van alcohol gunstig is voor je lijf. Maar waarom wordt dat beetje rode wijn dan geassocieerd met ‘gezond’?

Rode wijn gezond?

Dat komt omdat bepaalde studies aantonen dat ziekte van de kransslagaders (zoals een hartinfarct) minder vaak voorkomt bij mensen die matig wijn drinken. Een goeie vraag is dan natuurlijk hoe dat komt? Als je de polyfenolen in wijn zou isoleren, dan kun je daarover stellen dat die een gunstig effect hebben. Maar de alcohol in wijn heeft dat dan weer niet, integendeel.  

‍Kip of ei?

Bovendien is er deze kip-of-ei-kwestie: matige drinkers zijn vaak gezondere mensen dan zij die géén alcohol drinken in de studies, wat ook ligt aan het feit dat wie niet (meer) drinkt, dat vaak doet omdát hij een slechte gezondheid heeft. Een aandachtspunt voor elke interpretatie van onderzoek.

{{tip}}

Alcohol

De voordelen van wijn wegen hoe dan ook niet op tegen de nadelen. Dat komt door de alcohol. Die verhoogt je risico op minstens 7 soorten kanker en op andere hart- en vaatziekten. Een volledig veilige ondergrens voor het drinken van alcohol bestaat niet. Op borstkanker bijvoorbeeld verhoogt je risico vanaf één glas per dag. Ook geldt: hoe meer alcohol je drinkt, hoe schadelijker. Of het gaat om wijn, bier of sterke drank maakt in deze context niet uit.

‍Antioxidanten in druiven

Klonken die polyfenolen je trouwens als Chinees in de oren? Begrijpelijk! We schieten nog even te hulp met een korte samenvatting: het zijn antioxidanten die goed zijn voor de bloedstolling en vaatwand. Polyfenolen zitten trouwens ook in druiven en in ander fruit, in groenten én in alcoholvrije wijn. Hoewel ze dus bijdragen aan het voorkomen van ziekte van de kransslagaders, is het goed om weten dat andere factoren daar nog veel meer aan bijdragen, zoals niet roken, gezonde voedingsgewoontes, een gezond gewicht en voldoende beweging.

Samenvattend: het ontstaan van kanker is altijd een samenspel van meerdere factoren, waarvan je sommige zelf in de hand hebt (levensstijl voornamelijk), en andere niet (zoals leeftijd en erfelijkheid). Van af en toe een glaasje alcohol ga je geen kanker krijgen, maar ga er dus niet van uit dat het goed is voor je gezondheid.

Conclusie

Dat één glaasje alcohol geen kwaad kan voor je gezondheid? Dat is niet waar. Er bestaat geen volledig veilige ondergrens voor het drinken van alcohol.

‍

‍

‍

‍

Wist je dat 85 % van wat er in de rekken van de supermarkt ligt ultrabewerkt is? En dus mee verantwoordelijk voor het overgewicht van de helft van onze landgenoten? Je zou voor minder het noorden kwijt raken met je kar als je gezond wil winkelen. Tijd dus om met enkele ervaren supermartkgidsen op tocht te gaan voor tips!

Wat is 'ultrabewerkt'?

Frisdrank bijvoorbeeld, of chips, koek, gebak, snoep, chocola, gesuikerde ontbijtgranen, sauzen, kant-en-klaar gerechten ... Kortom, dingen die je in de natuur niet zou tegenkomen en waarvan je de oorspronkelijke ingrediënten niet meer herkent, omdat ze complexe industriële processen hebben ondergaan. Die ultrabewerkte voedingsmiddelen - zogeheten ‘lege calorieën’ - bevatten veel suiker, vet, zout en additieven (zorgen voor kleur, smaak en langere houdbaarheid), maar weinig voedingsvezels, eiwitten, vitaminen en mineralen. De industrie en marketing slagen erin ze heel aantrekkelijk te maken. Minder aantrekkelijk: je zult er veel sneller te veel calorieën mee innemen. Ze verhogen je kans op overgewicht en samenhangende aandoeningen, waaronder kanker.

Heb een plan

‘Voordat we de supermarkt binnenstappen’, zegt voedingsdeskundige Michaël Sels,’ is het cruciaal om goed voorbereid te zijn. Een van de beste manieren om je te wapenen tegen impulsaankopen en verleidingen is door een weekmenu te plannen en een gedetailleerd boodschappenlijstje te maken. Het helpt om gefocust te blijven op wat je écht nodig hebt en zorgt ervoor dat je niet thuiskomt met een boodschappentas vol ongezonde snacks. Bovendien bespaart het ons tijd en geld. En als je van jezelf weet dat zo’n wekelijks lijstje snel een corvee wordt, maak er dan op een rustige middag meteen enkele voor verschillende weken, dan kan je naar believen switchen en afwisselen.’

'Geen tijd voor boodschappenlijst? Maak op een rustige dag meerdere weekmenu's met bijhorend winkellijstje. Die kan je vaker gebruiken en afwisselen, zonder moeite.'

- Michaël Sels

Volle maag

Een andere simpele maar gouden tip van Michaël: ‘Ga nooit met een lege maag naar de supermarkt. Als je met een rommelende maag rondloopt, is de kans groot dat je zwicht voor al die verleidelijke, ongezonde dingen. Voor je het weet, heb je een kar vol chips, koekjes en chocolade. Dus eet een gezonde hap voor je gaat winkelen - je portemonnee en je buik zullen je dankbaar zijn.’

Focus op de driehoek

‘Een goede richtlijn om te volgen als we boodschappen doen, is de voedingsdriehoek,’ zegt Rosa Luyten van het Vlaams Instituut Gezond Leven. ‘Die helpt ons te focussen op verse en onbewerkte producten zoals groenten, fruit, volkorenproducten, en eiwitrijke voedingsmiddelen zoals mager vlees, vis, eieren, peulvruchten en noten. Onbewerkte producten zijn doorgaans rijker aan voedingsstoffen en vrij van toegevoegde suikers en ongezonde vetten.’

Mogen we het onszelf dan nooit eens makkelijk maken? Tuurlijk wel! ‘Niet alle gemaksvoeding is ongezond,’ vertelt Rosa. ‘Er zijn veel gezonde opties die je leven gemakkelijker kunnen maken zonder in te boeten aan voedingswaarde of smaak, zoals voorgesneden fruit of een notenmengeling.’    

'Gezonde gemaksvoeding bestaat ook: voorgesneden fruit of een notenmengeling bijvoorbeeld.'

- Rosa Luyten

Verleidelijke folders vertellen niet alles

Studies van Sciensano leggen de vinger op de wonde: de supermarkten maken het ons niet makkelijk om gezond te blijven. Ze zetten dan ook vooral de ultrabewerkte producten in promo. Op de voorpagina van folders vind je vaak groenten en fruit. Binnenin? Al ultrabewerkt wat de klok slaat.

Een tip: kijk vooral naar de voorpagina van folders, want daar vind je het vaakst groenten en fruit. Op de binnenpagina’s is het al ultrabewerkt wat de klok slaat. Lees ook altijd de kleine lettertjes op de verpakkingen en vergelijk voedingswaarden. Sommige supermarkten en merken proberen gezonde keuzes te stimuleren door bijvoorbeeld de Nutri-Score te vermelden op verpakkingen en bepaalde producten met een goede Nutri-Score extra te promoten.

De waarheid achter de Nutri-Score

De Nutri-Score is een handig hulpmiddeltje om snel de voedingswaarde van producten te beoordelen. Het label, dat producten rangschikt van A (groen, gezond) tot E (rood, minder gezond), kan je helpen om betere keuzes te maken.

Maar er zijn ook enkele belangrijke kanttekeningen, waarschuwen Michaël en Rosa. Zo houdt de Nutri-Score geen rekening met hoeveel we van een product eten. Grote porties van een product met een goede score kunnen nog steeds een negatief effect hebben. Ook de bereidingswijze is niet meegerekend. Neem nu: diepgevroren frieten. Die hebben een Nutri-Score A, maar als je ze in ossenwit gooit in plaats van in de iets gezondere plantaardige olie, dan krijgt die mooie groene Nutri-Score snel een knalrood tintje.

Wat ons betreft, is de Nutri-Score vooral handig om producten binnen dezelfde categorie te vergelijken. Als we bijvoorbeeld op zoek zijn naar een gezond ontbijt, kunnen we verschillende ontbijtgranen met elkaar vergelijken op basis van hun Nutri-Score. Maar vergelijk niet koekjes met Nutri-Score B met een kant-en-klare soep met score C, want dat geeft een vertekend beeld van wat gezond is.

Gezond of kaaskroket?

Een van de beste manieren om te weten wat we eten, is door het etiket op producten te lezen. Neem nu de vegetarische burger waar de veggie- en de bio-labels vanaf spatten. Als je de ingrediëntenlijst leest, merk je al snel dat het om een veredelde kaaskroket gaat.  

'Vegetarische burger 'gezonder'? Check de ingrediëntenlijst en je weet: het is een veredelde kaaskroket.'

- Michaël Sels

Kraak de code met deze 3 tips

1. Check altijd eerst de ingrediëntenlijst. Staat suiker of een andere zoetstof hoog op de lijst? Dan bevat het product veel toegevoegde suikers, want ze staan altijd in aflopende volgorde van hoeveelheid vermeld.
2. Let op portiegroottes. De voedingswaarden zijn vaak gebaseerd op een vaak kleine portiegrootte, die niet overeenstemt met wat je er werkelijk van eet.
3. Herken additieven. E-nummers  worden toegekend aan bewaar-, smaak- of geurstoffen die veilig zijn, maar ‘veilig’ betekent niet noodzakelijk gezond. Want wat geen kwaad kan, doet niet noodzakelijk goed.  

Kortom, etiketten lezen helpt je om bewustere keuzes maken en verborgen suikers, ongezonde vetten of onnodige additieven vermijden.  

Durf vergelijken

We grijpen vaak naar hetzelfde product van hetzelfde merk, omdat we het gewoon zijn. Maar het kan echt nuttig zijn om eens de tijd te nemen om alle alternatieven voor eenzelfde product met elkaar te vergelijken. Neem nu een lasagne. Je hebt altijd dezelfde lasagnevellen gekozen in de supermarkt. Ondertussen zijn er misschien betere opties beschikbaar, die gezonder zijn samengesteld of minder additieven bevatten. Door verschillende merken en varianten te vergelijken, kan je ontdekken welke producten beter zijn voor onze gezondheid. Het zou toch jammer zijn om gezondere en even lekkere keuzes aan onze neus te laten voorbijgaan, nee?

‍

Onbewerkte appel vs industrieel appelsap

‘Bewerkt voedsel kan invloed hebben op je honger en verzadiging,' legt Michaël uit. 'Neem bijvoorbeeld een appel en appelsap. Als je een appel eet, voel je je sneller vol. Maar als je appelsap drinkt, krijg je makkelijk de suikers van meerdere appels binnen zonder dat je je echt vol voelt. Dat zorgt ervoor dat je blijft verlangen naar nog meer suiker en dat wil je vermijden.’

Ultrabewerkte voeding zorgt er keer op keer voor dat je goesting en gemak laat voorgaan op gezondheid. En dat is slecht nieuws, want ultrabewerkte vleeswaren worden bijvoorbeeld vaak gelinkt aan ernstige gezondheidsproblemen. Zo heeft onderzoek een verband aangetoond tussen de consumptie van bewerkt vlees en darmkanker. Bovendien bevatten ze vaak veel toegevoegde suikers, zout, en ongezonde vetten, wat het risico op overgewicht en chronische ziektes kan verhogen.

We hopen dat je je nu iets beter gewapend voelt tegen de overmacht van de gemaksvoedingsindustrie. En dat je bewuste en gezonde keuzes kunt maken bij je volgende bezoek aan je supermarkt. Want het enige goede nieuws over ultrabewerkte voeding is dat je het links kan laten liggen.

‍

{{newsletter}}

Als je je risico op kanker (en andere gezondheidsproblemen) als gevolg van alcohol wil beperken, eigenlijk niet. ‘Alcoholmisbruik schaadt de gezondheid’, lezen we onderaan in reclamespots voor alcoholbieren of sterke dranken. Dat klopt. Alleen begint het niet pas bij 'misbruik'. De volledige (en misschien ongezellige) waarheid is: ook alcohol-gebruik schaadt de gezondheid.

Wat zegt de wetenschap over alcohol?

Heel duidelijk, dat er geen veilige ondergrens is voor het drinken van alcohol, als we spreken over gezondheid. Ook je risico op kanker stijgt vanaf het eerste glas en dus niet pas als je een doorwinterde tooghanger bent. De Wereldgezondheidsorganisatie bevestigt dat in haar advies van januari 2023 op basis van de recentste wetenschappelijke inzichten. Net als de Hoge Gezondheidsraad van België in haar advies van maart 2024.

Van waar komen de 10 glazen dan?

Waar komen dan de 10 standaardglazen uit de Belgische alcoholrichtlijn vandaan? Om te beginnen stelt de richtlijn dat alcohol een schadelijke stof is waarvan géén veilige hoeveelheid bestaat. ‘Wil je geen risico lopen? Dan drink je het best geen alcohol.’

‘Als je tóch alcohol wil drinken, drink je het best niet meer dan 10 standaardglazen per week’, zo luidt het. Voorts aangeraden: je aantal glazen per dag beperken - dus geen 10 glazen op vrijdag in een verder nuchtere week - en liefst een aantal dagen per week helemaal niets drinken. De alcoholrichtlijn geldt voor gezonde mensen vanaf 18. Jongeren onder de 18 worden expliciet aanbevolen om géén alcohol te drinken. Idem voor wie zwanger wil worden, zwanger is of wie borstvoeding geeft.

De Belgische alcoholrichtlijn is een compromis tussen wat sociaal aanvaard is en de wetenschappelijke norm.

Als je kijkt naar hoe alcohol deel is van onze samenleving, cultuur en sociale routines – slechts 37 % van de Vlaamse volwassenen drinkt (bijna) nooit alcohol – dan begrijp je dat de Belgische alcoholrichtlijn een compromis is. Tussen de wetenschappelijke norm en wat sociaal aanvaard is.

Ander land, andere alcoholrichtlijn

Dat merk je ook wanneer over de grenzen heen kijkt. De adviezen rond alcohol verschillen van land tot land. Nederland adviseert om niet te drinken of maximaal 1 glas per dag. De Canadese richtlijn is het strengst: niet meer dan 2 glazen per week.

{{tip}}

‍

Tot 2,5 standaardglazen in 1 glas bier

Voor de volledigheid: wat is eigenlijk zo’n standaardglas? In de Belgische richtlijn bevat een standaardglas alcohol 10 g of 12,7 ml pure alcohol. Een gewoon pilsje van 25 cl is zo’n standaardglas. Een zwaar bier van 33 cl brengt je - door het hogere alcoholpercentage én grotere volume - al gauw tussen de 1,7 en 2,5 standaardglazen met één consumptie.  

Een standaardglas wijn dan? Dat is 10 cl. De 6 glazen die we dus gewend zijn uit een wijnfles te halen, zijn eigenlijk 7,5 standaardglazen. Bij sterke drank kom je met 3,5 cl aan een standaardglas.

‍

Conclusie

Gezond bezig als je minder dan 10 glazen per week drinkt? Dat is niet waar.

Als je je risico op kanker (en andere gezondheidsproblemen) als gevolg van alcohol volledig wil beperken, dan drink je beter geen of zo weinig mogelijk alcohol.

Het drinken van alcohol verhoogt je risico op minstens 7 types kanker. Maar hoe precies? Wat gebeurt er dan in het menselijk lichaam wanneer je alcohol drinkt?

Om te beginnen zijn er twee chemische stoffen in het spel:

• Enerzijds is er ethanol. Zo heet de alcohol die we drinken, in de chemie. In zijn pure vorm is het een smaakloze vloeistof die op zichzelf kankerverwekkend is.

• Anderzijds is er aceetaldehyde. Vooral die speelt een rol in het ontstaan van kanker door alcoholconsumptie.

Het zit ‘m in de afbraak

Die aceetaldehyde is een stof die ontstaat in je lichaam, wanneer het bezig is met alcohol afbreken. Je lever verzet in dat proces trouwens het meeste werk. De afbraak gaat in twee stappen:

‍

‍

Alcohol wordt eerst omgezet in aceetaldehyde. Dat wordt op zijn beurt omgezet in acetaat. Die laatste is een onschuldige stof. Maar de stof in de tussenstap is dat niet. Aceetaldehyde is kankerverwekkend.

Giftige ophoping

Drink je een beetje alcohol, dan kan je lichaam de aceetaldehyde snel verwerken. Dan brengt de stof weinig schade aan. Maar hoe meer alcohol je drinkt, hoe minder dat lukt. Dan krijg je een ophoping van aceetaldehyde. Die is giftig en kan schade veroorzaken aan je DNA (of het herstel ervan belemmeren). Zo kunnen afwijkende celdelingen ontstaan. En dus ook kanker.

‍Stofwisseling uit balans

Er zijn nog andere mechanismen in ons lichaam die invloed hebben. Oxidatieve stress bijvoorbeeld. Geen nood als dat geen belletje doet rinkelen. De term ‘stofwisseling’ doet dat waarschijnlijk wel. Dat mooie, chemische proces waarbij ons lichaam voedsel verbrandt om te kunnen functioneren. Het gebruikt dan zuurstof om aan de voedingsstoffen te verbinden. Dat heet oxidatie.

Tijdens de stofwisseling spelen vrije radicalen en antioxidanten een rol. Vrije radicalen stimuleren oxidatie. Antioxidanten remmen die juist af. Een balans die alcohol kan verstoren. Als er te veel vrije radicalen (wat kan gebeuren door alcohol) en te weinig antioxidanten zijn, krijg je oxidatieve stress. Je lichaam maakt dan meer zuurstofverbindingen aan dan gebruikelijk. Dat is schadelijk voor cellen en het DNA. Zo kan kanker ook ontstaan.

‍Alcohol gelinkt aan 7 types kanker

Het is wetenschappelijk bewezen dat het drinken van alcohol het risico verhoogt op minstens 7 types kanker: mond- en keelholtekanker, strottenhoofdkanker, slokdarmkanker, borstkanker, leverkanker, dikkedarmkanker en endeldarmkanker.

In 2020 werden ruim 4 op de 100 gevallen van kanker in de wereld, ofwel 741.000 kankers, veroorzaakt door het drinken van alcohol. Zo blijkt uit cijfers van het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), het kankerinstituut van de WHO. In België ging het om zo’n 3200 gevallen.

‍Roken én alcohol drinken

Alcohol drinken én daarbij roken is schadelijker dan beide apart doen. Alcohol werkt namelijk als een soort oplosmiddel. Waardoor de kankerverwekkende stoffen uit tabak makkelijker je lichaam binnendringen.

‍

{{tip}}