‍Dat roken de kans op (long)kanker verhoogt, weet zowat iedereen. Maar dat ook alcohol het risico op allerlei types kanker doet toenemen, blijft voor velen een blinde vlek.  Zo weten acht op de tien Vlamingen niet dat er een link is tussen alcohol en borstkanker. Nochtans wordt 7 % van alle gevallen erdoor veroorzaakt. Maar hoe werkt dat nu precies? We klopten aan bij professor medische oncologie Hannelore Denys (UZ Gent), die gespecialiseerd is in borstkanker.

‘Bij het ontstaan van borstkanker spelen - net als bij andere types kanker - meerdere risicofactoren mee’, legt professor Denys uit. ‘Aan de meeste kun je niets veranderen: vrouw zijn, ouder worden, je genetisch materiaal, de leeftijd waarop je je eerste menstruatie kreeg, de leeftijd waarop je menopauze begon…’  

Acht op de tien Vlamingen weet niet dat er link is tussen alcohol en borstkanker

‘Maar er spelen ook risicofactoren mee die je wél in de hand hebt. Sporten en gezonde voeding hebben bijvoorbeeld een positieve invloed, terwijl overgewicht en roken een negatief effect hebben.’

7 % van borstkankers veroorzaakt door alcohol

Ook alcohol is een belangrijke negatieve factor, zo blijkt uit onderzoek. ‘Van alle borstkankers wordt 7 procent veroorzaakt door alcohol. Dat blijkt uit epidemiologische studies: op bevolkingsniveau merken onderzoekers dat er bij de groep die veel alcohol drinkt meer borstkanker voorkomt dan gemiddeld. Bovendien geldt: hoe meer alcohol je drinkt, hoe groter het risico. Bij één glas per dag stijgt je relatieve risico* op borstkanker al met bijna 10 procent, als je meer glazen per dag drinkt zelfs met 20 procent.’

*Hoeveel groter of kleiner een risico wordt door een bepaalde factor, zoals alcohol. Het is geen persoonlijke voorspelling.

Vanwaar komt de link tussen alcohol en borstkanker?

De alcohol die we drinken, wordt in ons lichaam afgebroken tot acetaldehyde. Deze toxische stof kan schade veroorzaken aan je DNA en bovendien reparaties aan het DNA belemmeren. Dat kan vervolgens leiden tot afwijkende celdelingen, wat dan weer de kans op kanker verhoogt.   

Alcohol veroorzaakt vooral kankers in het spijsverteringsstelsel, zoals de mond- en keelholte en de slokdarm. Dat is logisch, legt professor Denys uit. ‘De alcohol, die al deels wordt afgebroken door het speeksel, komt daar rechtstreeks in contact met de cellen in de slijmvliezen die zich in onze mond, keel of slokdarm bevinden. De acetaldehyde kan er dus makkelijk schade veroorzaken. Maar deze giftige stof komt ook in je bloed terecht, waardoor elders afwijkingen kunnen ontstaan. Het kan dus ook leiden tot andere kankers zoals borstkanker.’

‘Voor vrouwen ouder dan vijftig is het nog belangrijker om wat vaker te genieten van een alcoholvrij drankje’

- Hannelore Denys, professor medische oncologie, UZ Gent

Alcohol beïnvloedt hormonen en ontstekingen

Maar er spelen nog meer factoren mee, vertelt professor Denys. ‘Door alcohol te drinken, kunnen veranderingen ontstaan in je hormoonhuishouding. De hoeveelheid oestrogeen in je bloed kan bijvoorbeeld stijgen, en dat hormoon heeft een impact op het ontstaan van borstkanker. Bovendien bevat een glas wijn, bier of sterkedrank veel calorieën, waardoor de kans op overgewicht toeneemt. Ook dat vergroot het risico op borstkanker, zeker in de menopauze. En tot slot kan alcohol bijdragen aan “inflammatie” of ontstekingen in het lichaam, wat ook weer het risico op kanker vergroot.’

Voor sommige mensen, die al bepaalde risicofactoren hebben, is het belangrijk om extra op te letten met alcohol. ‘Vrouwen ouder dan vijftig hebben een verhoogd risico op borstkanker. Voor hen is het nog belangrijker om wat vaker te genieten van een alcoholvrij drankje. En om voldoende te bewegen en niet te roken uiteraard.’  

En wat als je in het verleden - tijdens je studententijd bijvoorbeeld - veel bier en wijn naar binnen hebt gegoten? ‘Daar hoef je je niet schuldig over te voelen zoveel jaar later’, sust professor Denys. ‘Want het loont altijd nog de moeite om over te schakelen op je 0,0-favorieten. Net zoals het op elke leeftijd nog slim is om te stoppen met roken, meer te bewegen of gezonder te eten.’

Na borstkanker

Ook voor wie al borstkanker heeft gehad, is het zeker een goed idee om minder alcohol te consumeren, benadrukt professor Denys. ‘Door de hormoontherapie kun je last krijgen van typische klachten, zoals een slechte nachtrust, opvliegers, stemmingsstoornissen en vermoeidheid. Door alcohol te drinken, versterk je die klachten nog. En bovendien verhoogt zo ook de kans op herval.’  

‘Ik verbied mijn patiënten nooit om alcohol te drinken, mensen met de vinger wijzen werkt contraproductief'

- Hannelore Denys, professor medische oncologie, UZ Gent

‍

Ook voor vrouwen in de menopauze zullen klachten als opvliegers en minder slaap bekend in de oren klinken. ‘Een gezonde levensstijl is ook voor hen een absolute aanrader. Maar eigenlijk geldt dat voor iedereen: als je een lekkere mocktail of gemberthee bestelt, zul je je frisser voelen en beter slapen. Alleen maar voordelen!’  

Vanaf het eerste glas

In tegenstelling tot wat velen denken, bestaat er geen ‘veilige’ of ‘gezonde’ hoeveelheid alcohol. Vanaf één glas per dag verhoogt je risico op borstkanker. Helemaal niets drinken, is dus de beste manier om het risico te beperken. Toch ligt de huidige gezondheidsrichtlijn in België op maximaal 10 standaardglazen alcohol per week. ‘Dat zou best wat strenger mogen’, vindt professor Denys. ‘Al zal ik mijn patiënten nooit verbieden om alcohol te drinken, want mensen met de vinger wijzen werkt alleen maar contraproductief. Ik zal hen altijd uitleggen wat de risico’s zijn en aanraden om hun alcoholgebruik te beperken.’

‘Maximaal 10 standaardglazen alcohol per week? Die Belgische richtlijn zou best wat lager mogen'

- Hannelore Denys, professor medische oncologie, UZ Gent

Lekkere mocktail met munt of gember

Gelukkig zijn de tijden wel veranderd, vindt professor Denys. ‘Heel wat mensen springen vandaag al voorzichtiger om met alcohol dan pakweg twintig jaar geleden. We worden ons met z’n allen meer bewust van de nadelen en risico’s, waardoor de mentaliteit stilaan verandert. Al is niemand perfect, we blijven allemaal mensen. Ook ik drink af en toe nog wel eens een glaasje wijn, op restaurant bijvoorbeeld. Maar wat me écht vrolijk maakt, zijn de momenten waarop ik tijdens een receptie of feest een plateau met mocktails zie passeren. Zo’n prachtig glaasje, versierd met wat munt of gember, is veel aanlokkelijker dan plat water én een stuk gezonder dan een glas cava of wijn.’

‍

{{tip}}

Volgens sommigen zou het zelfs gezond zijn. En dan gaat het meestal over rode wijn. Helaas voor de liefhebbers van Malbec en voor de gezondheidsfreaks die al bijna richting wijn-rayon vertrokken: het klopt niet. Ook al drink je af en toe eens graag een pintje of een glaasje Merlot, het is goed om weten dat geen enkele vorm of hoeveelheid van alcohol gunstig is voor je lijf. Maar waarom wordt dat beetje rode wijn dan geassocieerd met ‘gezond’?

Rode wijn gezond?

Dat komt omdat bepaalde studies aantonen dat ziekte van de kransslagaders (zoals een hartinfarct) minder vaak voorkomt bij mensen die matig wijn drinken. Een goeie vraag is dan natuurlijk hoe dat komt? Als je de polyfenolen in wijn zou isoleren, dan kun je daarover stellen dat die een gunstig effect hebben. Maar de alcohol in wijn heeft dat dan weer niet, integendeel.  

‍Kip of ei?

Bovendien is er deze kip-of-ei-kwestie: matige drinkers zijn vaak gezondere mensen dan zij die géén alcohol drinken in de studies, wat ook ligt aan het feit dat wie niet (meer) drinkt, dat vaak doet omdát hij een slechte gezondheid heeft. Een aandachtspunt voor elke interpretatie van onderzoek.

{{tip}}

Alcohol

De voordelen van wijn wegen hoe dan ook niet op tegen de nadelen. Dat komt door de alcohol. Die verhoogt je risico op minstens 7 soorten kanker en op andere hart- en vaatziekten. Een volledig veilige ondergrens voor het drinken van alcohol bestaat niet. Op borstkanker bijvoorbeeld verhoogt je risico vanaf één glas per dag. Ook geldt: hoe meer alcohol je drinkt, hoe schadelijker. Of het gaat om wijn, bier of sterke drank maakt in deze context niet uit.

‍Antioxidanten in druiven

Klonken die polyfenolen je trouwens als Chinees in de oren? Begrijpelijk! We schieten nog even te hulp met een korte samenvatting: het zijn antioxidanten die goed zijn voor de bloedstolling en vaatwand. Polyfenolen zitten trouwens ook in druiven en in ander fruit, in groenten én in alcoholvrije wijn. Hoewel ze dus bijdragen aan het voorkomen van ziekte van de kransslagaders, is het goed om weten dat andere factoren daar nog veel meer aan bijdragen, zoals niet roken, gezonde voedingsgewoontes, een gezond gewicht en voldoende beweging.

Samenvattend: het ontstaan van kanker is altijd een samenspel van meerdere factoren, waarvan je sommige zelf in de hand hebt (levensstijl voornamelijk), en andere niet (zoals leeftijd en erfelijkheid). Van af en toe een glaasje alcohol ga je geen kanker krijgen, maar ga er dus niet van uit dat het goed is voor je gezondheid.

Conclusie

Dat één glaasje alcohol geen kwaad kan voor je gezondheid? Dat is niet waar. Er bestaat geen volledig veilige ondergrens voor het drinken van alcohol.

‍

‍

‍

‍

Als je je risico op kanker (en andere gezondheidsproblemen) als gevolg van alcohol wil beperken, eigenlijk niet. ‘Alcoholmisbruik schaadt de gezondheid’, lezen we onderaan in reclamespots voor alcoholbieren of sterke dranken. Dat klopt. Alleen begint het niet pas bij 'misbruik'. De volledige (en misschien ongezellige) waarheid is: ook alcohol-gebruik schaadt de gezondheid.

Wat zegt de wetenschap over alcohol?

Heel duidelijk, dat er geen veilige ondergrens is voor het drinken van alcohol, als we spreken over gezondheid. Ook je risico op kanker stijgt vanaf het eerste glas en dus niet pas als je een doorwinterde tooghanger bent. De Wereldgezondheidsorganisatie bevestigt dat in haar advies van januari 2023 op basis van de recentste wetenschappelijke inzichten. Net als de Hoge Gezondheidsraad van België in haar advies van maart 2024.

Van waar komen de 10 glazen dan?

Waar komen dan de 10 standaardglazen uit de Belgische alcoholrichtlijn vandaan? Om te beginnen stelt de richtlijn dat alcohol een schadelijke stof is waarvan géén veilige hoeveelheid bestaat. ‘Wil je geen risico lopen? Dan drink je het best geen alcohol.’

‘Als je tóch alcohol wil drinken, drink je het best niet meer dan 10 standaardglazen per week’, zo luidt het. Voorts aangeraden: je aantal glazen per dag beperken - dus geen 10 glazen op vrijdag in een verder nuchtere week - en liefst een aantal dagen per week helemaal niets drinken. De alcoholrichtlijn geldt voor gezonde mensen vanaf 18. Jongeren onder de 18 worden expliciet aanbevolen om géén alcohol te drinken. Idem voor wie zwanger wil worden, zwanger is of wie borstvoeding geeft.

De Belgische alcoholrichtlijn is een compromis tussen wat sociaal aanvaard is en de wetenschappelijke norm.

Als je kijkt naar hoe alcohol deel is van onze samenleving, cultuur en sociale routines – slechts 37 % van de Vlaamse volwassenen drinkt (bijna) nooit alcohol – dan begrijp je dat de Belgische alcoholrichtlijn een compromis is. Tussen de wetenschappelijke norm en wat sociaal aanvaard is.

Ander land, andere alcoholrichtlijn

Dat merk je ook wanneer over de grenzen heen kijkt. De adviezen rond alcohol verschillen van land tot land. Nederland adviseert om niet te drinken of maximaal 1 glas per dag. De Canadese richtlijn is het strengst: niet meer dan 2 glazen per week.

{{tip}}

‍

Tot 2,5 standaardglazen in 1 glas bier

Voor de volledigheid: wat is eigenlijk zo’n standaardglas? In de Belgische richtlijn bevat een standaardglas alcohol 10 g of 12,7 ml pure alcohol. Een gewoon pilsje van 25 cl is zo’n standaardglas. Een zwaar bier van 33 cl brengt je - door het hogere alcoholpercentage én grotere volume - al gauw tussen de 1,7 en 2,5 standaardglazen met één consumptie.  

Een standaardglas wijn dan? Dat is 10 cl. De 6 glazen die we dus gewend zijn uit een wijnfles te halen, zijn eigenlijk 7,5 standaardglazen. Bij sterke drank kom je met 3,5 cl aan een standaardglas.

‍

Conclusie

Gezond bezig als je minder dan 10 glazen per week drinkt? Dat is niet waar.

Als je je risico op kanker (en andere gezondheidsproblemen) als gevolg van alcohol volledig wil beperken, dan drink je beter geen of zo weinig mogelijk alcohol.

Het drinken van alcohol verhoogt je risico op minstens 7 types kanker. Maar hoe precies? Wat gebeurt er dan in het menselijk lichaam wanneer je alcohol drinkt?

Om te beginnen zijn er twee chemische stoffen in het spel:

• Enerzijds is er ethanol. Zo heet de alcohol die we drinken, in de chemie. In zijn pure vorm is het een smaakloze vloeistof die op zichzelf kankerverwekkend is.

• Anderzijds is er aceetaldehyde. Vooral die speelt een rol in het ontstaan van kanker door alcoholconsumptie.

Het zit ‘m in de afbraak

Die aceetaldehyde is een stof die ontstaat in je lichaam, wanneer het bezig is met alcohol afbreken. Je lever verzet in dat proces trouwens het meeste werk. De afbraak gaat in twee stappen:

‍

‍

Alcohol wordt eerst omgezet in aceetaldehyde. Dat wordt op zijn beurt omgezet in acetaat. Die laatste is een onschuldige stof. Maar de stof in de tussenstap is dat niet. Aceetaldehyde is kankerverwekkend.

Giftige ophoping

Drink je een beetje alcohol, dan kan je lichaam de aceetaldehyde snel verwerken. Dan brengt de stof weinig schade aan. Maar hoe meer alcohol je drinkt, hoe minder dat lukt. Dan krijg je een ophoping van aceetaldehyde. Die is giftig en kan schade veroorzaken aan je DNA (of het herstel ervan belemmeren). Zo kunnen afwijkende celdelingen ontstaan. En dus ook kanker.

‍Stofwisseling uit balans

Er zijn nog andere mechanismen in ons lichaam die invloed hebben. Oxidatieve stress bijvoorbeeld. Geen nood als dat geen belletje doet rinkelen. De term ‘stofwisseling’ doet dat waarschijnlijk wel. Dat mooie, chemische proces waarbij ons lichaam voedsel verbrandt om te kunnen functioneren. Het gebruikt dan zuurstof om aan de voedingsstoffen te verbinden. Dat heet oxidatie.

Tijdens de stofwisseling spelen vrije radicalen en antioxidanten een rol. Vrije radicalen stimuleren oxidatie. Antioxidanten remmen die juist af. Een balans die alcohol kan verstoren. Als er te veel vrije radicalen (wat kan gebeuren door alcohol) en te weinig antioxidanten zijn, krijg je oxidatieve stress. Je lichaam maakt dan meer zuurstofverbindingen aan dan gebruikelijk. Dat is schadelijk voor cellen en het DNA. Zo kan kanker ook ontstaan.

‍Alcohol gelinkt aan 7 types kanker

Het is wetenschappelijk bewezen dat het drinken van alcohol het risico verhoogt op minstens 7 types kanker: mond- en keelholtekanker, strottenhoofdkanker, slokdarmkanker, borstkanker, leverkanker, dikkedarmkanker en endeldarmkanker.

In 2020 werden ruim 4 op de 100 gevallen van kanker in de wereld, ofwel 741.000 kankers, veroorzaakt door het drinken van alcohol. Zo blijkt uit cijfers van het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), het kankerinstituut van de WHO. In België ging het om zo’n 3200 gevallen.

‍Roken én alcohol drinken

Alcohol drinken én daarbij roken is schadelijker dan beide apart doen. Alcohol werkt namelijk als een soort oplosmiddel. Waardoor de kankerverwekkende stoffen uit tabak makkelijker je lichaam binnendringen.

‍

{{tip}}